Παγίδα συντάξεων για 1 εκατ. επαγγελματίες - Μαζική επιλογή φθηνών εισφορών

Σταθερή παραμένει η τάση των ελεύθερων επαγγελματιών και αγροτών να επιλέγουν τις χαμηλότερες ασφαλιστικές κατηγορίες, με περισσότερους από 8 στους 10 να παραμένουν και για το 2026 στις δύο πρώτες κλίμακες εισφορών. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το 80,81% των μη μισθωτών ασφαλισμένων στον ΕΦΚΑ επέλεξε την 1η και 2η ασφαλιστική κατηγορία, με τη μεγάλη πλειονότητα να συγκεντρώνεται στη χαμηλότερη.

Ειδικότερα πάνω από 1 εκατ. ασφαλισμένοι κατέβαλαν τη βασική εισφορά των 250,77 ευρώ τον μήνα, ενώ μόλις 12.228 επέλεξαν την ανώτατη κατηγορία με εισφορά 675,87 ευρώ. Η εικόνα αυτή αντανακλά την πίεση που ασκεί το αυξημένο κόστος εισφορών, το οποίο έχει ενισχυθεί κατά 18,2% από το 2020 έως σήμερα, οδηγώντας πολλούς επαγγελματίες στην επιλογή της φθηνότερης λύσης.

Οι επιπτώσεις στις συντάξεις

Φυσικά η επιλογή χαμηλής ασφαλιστικής κατηγορίας έχει άμεσο αντίκτυπο στις συντάξεις. Με βάση τα σημερινά δεδομένα, ασφαλισμένοι που καταβάλλουν εισφορές στην 1η κατηγορία και συμπληρώνουν 40 έτη ασφάλισης αναμένεται να λάβουν σύνταξη περίπου 890 ευρώ μεικτά. Σε περίπτωση 30ετίας, το ποσό υποχωρεί ακόμη περισσότερο, κοντά στα 674 ευρώ.

Αντίθετα, η επιλογή της ανώτατης ασφαλιστικής κατηγορίας οδηγεί σε σημαντικά υψηλότερες αποδοχές στη συνταξιοδότηση, που μπορεί να φτάσουν έως και περίπου 1.670 ευρώ (μετά τις βασικές κρατήσεις και πριν από τη φορολογία).

Στην πράξη, περισσότεροι από 1,1 εκατ. ασφαλισμένοι φαίνεται να «κλειδώνουν» χαμηλότερες συντάξεις για το μέλλον, καθώς διατηρούν για μεγάλο χρονικό διάστημα εισφορές στα χαμηλότερα επίπεδα.

Το διαχρονικό «δίλημμα» των εισφορών

Σε κάθε περίπτωση η τάση αυτή δεν είναι πρόσφατη. Ξεκίνησε ουσιαστικά μετά την εισαγωγή του νέου ασφαλιστικού πλαισίου το 2016 και ενισχύθηκε το 2020, όταν καθιερώθηκε το σύστημα των σταθερών ασφαλιστικών κατηγοριών. Έκτοτε, η πλειονότητα των ασφαλισμένων παραμένει σταθερά στις χαμηλότερες κλίμακες, δημιουργώντας μια δεκαετία χαμηλών εισφορών που επηρεάζει τον μέσο όρο αποδοχών.

Κομβικό στοιχείο είναι ότι η σύνταξη υπολογίζεται με βάση τον μέσο όρο των ασφαλιστικών εισφορών (που μετατρέπονται σε συντάξιμες αποδοχές) από το 2002 έως την έξοδο από την εργασία. Αυτό σημαίνει ότι η παραμονή για μεγάλο διάστημα σε χαμηλή κατηγορία έχει σωρευτική επίδραση και δύσκολα αντιστρέφεται στα τελευταία χρόνια του ασφαλιστικού βίου.

Οι «παγίδες» και τα όρια της επιλογής κατηγορίας

Νομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι η επιλογή ασφαλιστικής κατηγορίας θα πρέπει να γίνεται με βάση τις πραγματικές οικονομικές δυνατότητες του ασφαλισμένου. Η επιλογή υψηλότερης κατηγορίας χωρίς αντίστοιχη εισοδηματική επάρκεια ενέχει τον κίνδυνο δημιουργίας οφειλών, οι οποίες μπορεί να αποτελέσουν εμπόδιο ακόμη και για τη συνταξιοδότηση.

Παράλληλα, η αλλαγή κατηγορίας κοντά στη συνταξιοδότηση έχει περιορισμένη επίδραση στο τελικό ποσό της σύνταξης, καθώς ο υπολειπόμενος χρόνος ασφάλισης είναι μικρός και δεν επαρκεί για να μεταβάλει ουσιαστικά τον μέσο όρο των αποδοχών.

Επιπλέον, η ασφαλιστική κατηγορία επηρεάζει και το κόστος εξαγοράς πλασματικών ετών, ενώ μετά την υποβολή αίτησης συνταξιοδότησης επιβάλλονται πρόσθετες επιβαρύνσεις (πόροι 40% ή 50% ανάλογα με την περίπτωση), γεγονός που αυξάνει το συνολικό κόστος.

Η επιλογή ασφαλιστικής κατηγορίας αποτυπώνεται και σε όρους ισοδυναμίας με μισθωτή εργασία. Για παράδειγμα, όποιος πληρώνει εισφορές στην 1η κατηγορία θεωρείται ότι έχει «εικονικό» μισθό περίπου 903 ευρώ τον μήνα. Αντίθετα, στην 6η κατηγορία, ο αντίστοιχος «μισθός» φτάνει περίπου τα 2.912 ευρώ. Αυτό έχει μεγάλη σημασία γιατί η σύνταξη υπολογίζεται πάνω σε αυτόν τον μέσο «μισθό». Άρα, όσο χαμηλότερη είναι η κατηγορία εισφορών που επιλέγει κάποιος για πολλά χρόνια, τόσο χαμηλότερη θα είναι και η σύνταξη που θα λάβει στο τέλος.